Zmiana czasu to dla wielu osób tylko godzina snu więcej albo mniej. Badacze rytmów dobowych przypominają jednak, że dla organizmu to coś więcej: przestawienie zegara rozregulowuje zegar biologiczny i wiąże się z wyższym ryzykiem depresji, problemów z sercem czy wypadków drogowych.

Dlaczego organizm źle znosi przestawianie zegarków

Rytm dobowy to wewnętrzny mechanizm, który wyznacza porę snu, czuwania, jedzenia czy wydzielania hormonów. Według autora omawianego tekstu, którego zespół w 1997 roku odkrył gen CLOCK, pierwszy gen rytmu dobowego u ssaków, zegar taki działa w każdej komórce ciała. Zaburzenia jego pracy łączono z kłopotami metabolicznymi, behawioralnymi i poznawczymi.

Gdy dobowy rytm przesuwa się względem naturalnego cyklu dnia i nocy, mózg może reagować stresem. Skutkiem bywa niedobór snu, dezorientacja, pogorszenie pamięci, a także trudności w nauce i kontaktach z ludźmi. Badacze wiążą rozregulowanie zegara biologicznego także z otyłością, zawałami i nowotworami.

Co pokazują badania

Autor przywołuje kilka obserwacji, które dotyczą krótkiego okresu po zmianie czasu:

• Nastrój: po jesiennej zmianie czasu szpitale odnotowały o 11% więcej przypadków objawów depresyjnych. Po wiosennej zmianie takiego wzrostu nie było. Krótszy dzień oznacza mniej światła, a to wpływa na melatoninę i serotoninę, czyli hormon snu i substancję związaną z regulacją nastroju.
• Serce: po wiosennej zmianie zanotowano niewielki wzrost liczby zawałów, a po jesiennej niewielki spadek.
• Udary: w pierwszych dwóch dniach po każdej ze zmian czasu ich liczba była o 8% wyższa.
• Drogi: po wiosennej zmianie liczba wypadków śmiertelnych wzrosła o 6%, najczęściej rano. Po jesiennej zmianie takiego efektu nie stwierdzono.

Autor zastrzega, że pojedyncza zmiana czasu raczej nie wyrządzi trwałej szkody. Znaczenie ma to, jak niedobór snu kumuluje się z czasem.

Jak łagodniej przejść zmianę czasu

• Przesuwaj sen stopniowo. Na kilka dni przed zmianą kładź się i wstawaj o 10–15 minut później (jesienią) lub wcześniej (wiosną) każdego dnia.
• Trzymaj stałe pory. Po zmianie czasu wstawaj, kładź się spać, jedz i ćwicz o zwykłych godzinach.
• Dbaj o higienę snu. Unikaj telewizora i mediów społecznościowych przed snem, wieczorem kawy i alkoholu oraz intensywnego treningu tuż przed położeniem się.
• Wyjdź na światło. Nawet krótki spacer w ciągu dnia pomaga, podobnie jak siedzenie przy oknie czy terapia światłem.
• Ogranicz kofeinę. Poranna kawa nie jest problemem, ale po południu i wieczorem lepiej jej unikać.

Co to oznacza dla Polski

Omawiane badania pochodzą głównie z USA, ale mechanizm biologiczny nie zależy od kraju. W Polsce, tak jak w całej Unii Europejskiej, zegarki przestawia się dwa razy w roku. Dyskusja o zniesieniu zmiany czasu w UE trwa od kilku lat, jednak jak dotąd nie przyniosła wiążącej decyzji. Według autora artykułu w skali świata także nie widać szybkich zmian, bo czas letni obowiązuje w około 70 krajach.

W praktyce warto więc przygotować się do zmiany czasu jak do niewielkiego jet lagu, zwłaszcza jeśli ma się kłopoty ze snem, pracuje zmianowo albo opiekuje się małymi dziećmi. Jeśli zaburzenia snu utrzymują się dłużej niż kilka dni, dobrze porozmawiać z lekarzem.

Źródło: Medical Xpress – „Why daylight saving time may be bad for your brain and health”