Callan z hrabstwa Londonderry w Irlandii Północnej skończył 18 lat i stracił dostęp do pomocy, na którą liczyła jego rodzina. Chłopak ma autyzm, ADHD i zaburzenia lękowe, ale test wykazał u niego iloraz inteligencji powyżej 70, więc system nie uznaje go za osobę z niepełnosprawnością intelektualną.

Jeden test decyduje o dostępie do usług

W Irlandii Północnej trusty zdrowotne, czyli regionalne instytucje odpowiedzialne za opiekę, posługują się testem psychometrycznym, by ustalić, czy ktoś ma niepełnosprawność intelektualną. Od tego wyniku zależy dostęp do usług dla dorosłych. Callan jako dziecko został oceniony jako osoba ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, jednak po osiemnastych urodzinach to właśnie test okazał się rozstrzygający.

Autyzm zdiagnozowano u niego w wieku dwóch lat. Większość czasu w szkole spędził w specjalnej jednostce przy zwykłej placówce. Obecnie jeden dzień w tygodniu uczy się w college’u z dodatkowym wsparciem, a kilka wieczorów w tygodniu chodzi do lokalnych klubów młodzieżowych w towarzystwie mamy. Cherisse Lanigan opowiada, że syn potrafi dokładnie wyjaśnić, jak zbudowany jest komputer, ale trudno mu w kontaktach z ludźmi i w codziennej komunikacji.

Matka chłopaka podkreśla, że problem leży w sposobie oceny: „Autyzm mojego syna to znacznie więcej niż jego IQ” – powiedziała BBC News NI Cherisse Lanigan.

Luka po zakończeniu szkoły

W Irlandii Północnej orzeczenie o specjalnych potrzebach edukacyjnych wygasa wraz z końcem szkoły. Dla porównania, w Anglii plan opieki obowiązuje do 25. roku życia. W ostatnich latach organizowano w regionie kampanie o lepsze wsparcie dla młodych ludzi po szkole, ale na razie bez przełomu: wcześniej w tym roku minister zdrowia stwierdził, że do następnych wyborów do zgromadzenia regionalnego zabraknie czasu na wprowadzenie nowych zasad.

Niezależna rzeczniczka ds. autyzmu w regionie, Ema Cubitt, oceniła, że dorosłych osób z autyzmem nie powinno się zostawiać samych w tak skomplikowanym systemie, bo często kończy się to kryzysem. Posłanka Emma Sheerin z Sinn Féin, która poruszała sprawę Callana w zgromadzeniu, mówi, że chłopak przekroczył próg o włos i wypadł z obu systemów. Jej zdaniem odbiera mu się nawet szansę sprawdzenia, czy usługi by mu pomogły.

Co odpowiadają urzędy

Północny trust zdrowotny przyznaje, że rozumie frustrację rodziny, ale musi zlecać opiekę w ramach określonych programów: zdrowia psychicznego i niepełnosprawności intelektualnej. Instytucja zaznacza, że takie podejście bywa dużym wyzwaniem dla osób, które nie spełniają kryteriów. Według Cherisse Lanigan rozmowy o dodatkowym wsparciu dla syna już się rozpoczęły.

Departament Zdrowia przyznał, że młodzi ludzie z autyzmem mogą być równie narażeni jak osoby z niepełnosprawnością intelektualną. Dodał, że potrzebne są dalsze działania, by zapewnić im pomoc w całym regionie na jednolitych zasadach. Resort zapewnia, że prace nad większą przejrzystością i spójnością wsparcia przy wchodzeniu w dorosłość trwają, choć w warunkach ograniczonych środków.

Czy to dotyczy Polski?

Irlandia Północna jest częścią Wielkiej Brytanii i nie należy do UE, więc opisane zasady nie obowiązują w Polsce. Sam problem jest jednak dobrze znany także u nas: rodziny młodych dorosłych w spektrum autyzmu często odczuwają, że po zakończeniu edukacji pomoc znacznie się kurczy, a dalszych kroków trzeba szukać samodzielnie.

Polskie kryteria są inne niż północnoirlandzkie, ale warto wiedzieć, od czego zacząć. Rodzice i opiekunowie mogą sprawdzić:

• czy młoda osoba ma aktualne orzeczenie o niepełnosprawności, wydawane przez powiatowy zespół ds. orzekania;
• jakie formy wsparcia oferuje lokalny ośrodek pomocy społecznej;
• czy w okolicy działają organizacje i placówki prowadzące zajęcia dla dorosłych osób w spektrum.

Źródło: BBC News – „Mum says teenage autistic son has been abandoned and falling through cracks in system”